W ostatni weekend czerwca (27-28.06.2026) Instytut Dolnośląski startuje z projektem „Po DolnoŚląsku”, w którym chcemy przypomnieć wymarły dialekt dolnośląski, ale także dolnośląski folklor i tradycje: pieśni, tańce, stroje, zwyczaje.
Zaczynamy w sobotę 27 czerwca wieczorem. O godzinie 20.00 w Kościele św. Marcina na Ostrowie Tumskim odbędzie się koncert pamięci Księcia Wrocławskiego Henryka IV Prawego. – Akurat kilka dni po rocznicy śmierci księcia, która nastąpiła 23 czerwca 1290 roku. Zespół Rocal Fuza zaprezentuje utwory z końca XIII i początku XIV w. Warto przypomnieć, że Henryk IV również należał do kręgu tzw. minnesingerów, średniowiecznych poetów-śpiewaków. Właśnie taką muzykę zaprezentuje zespół Rocal Fuza – mówi Tomasz Sielicki, który prowadzi projekt „Po DolnoŚląsku”. – Spotkamy się zatem w miejscu szczególnym, bo ta świątynia była ufundowana właśnie przez Henryka IV Prawego na terenie dawnego zamku na Ostrowie Tumskim – dodaje historyk.
Nazajutrz, w niedzielę 28 z kolei zapraszamy do Piastowskiej Pieczęci, czyli na teren Klasztoru Sióstr Szkolnych de Notre Dame przy ul. św. Marcina 12, naprzeciwko tego kościoła. Piastowska Pieczęć to ścieżka archeologiczna, gdzie można zobaczyć relikty dawnego zamku książęcego. Jest tu także piękny ogród oraz kawiarenka św. Jadwigi z wybornymi ciastami. My zapraszamy od 12.00 do 17.00. Będzie można posłuchać o dawnych instrumentach muzycznych, które zaprezentują Ryszard Dominik Dembiński wraz z synem Radosławem. Od lat tworzą oni zespół Rocal Fuza, który specjalizuje się w wykonywaniu muzyki średniowiecza i renesansu. Taką muzykę też posłuchamy podczas koncertu oraz w ogrodzie.
Z kolei o dawnym dialekcie dolnośląskim, a także o zwyczajach lokalnych opowie historyk Tomasz Sielicki. – Mowę autochtonicznej, słowiańskiej ludności Dolnego Śląska zapisywali badacze, zarówno polscy (Baltazar Działas, Jerzy Samuel Bandtkie), jak i niemieccy (Julius Roger, Robert Fiedler). – Choć na ówczesnym Dolnym Śląsku dominował wówczas już język niemiecki, to jednak w okolicach Oławy czy Jelcza-Laskowic można było usłyszeć mowę „Wodnych Polaków”, jak nieco pogardliwie nazywano tutejszą ludność – opowiada Sielicki. Na królika mawiano kornykiel, gancypyrz z kolei oznaczał nietoperza, a matyrlok oznaczał motyla. Właśnie ten dialekt ma przypomnieć projekt „Po DolnoŚląsku” – dodaje. Dolnośląskie tańce – kozę, kozirę czy jedliniok – będziemy mogli poznać dzięki Reprezentacyjnemu Dolnośląskiemu Zespołowi Pieśni i Tańca „Wrocław”. Na oba wydarzenia wstęp jest bezpłatny. Szczegóły TUTAJ.
Więcej o projekcie „Po DolnoŚląsku”
Cykl „Po DolnoŚląsku” prowadzi Instytut Dolnośląski. Projekt jest dofinansowany ze środków z budżetu samorządu Województwa Dolnośląskiego.
Niemal kompletnie nieznane – także wśród samych mieszkańców naszego regionu – są dawne tradycje, folklor oraz przede wszystkim rodzimy dialekt Dolnego Śląska, a więc cały kompleks zjawisk wchodzących w skład tzw. dziedzictwa niematerialnego. Przyczyna jest oczywista – postępująca od średniowiecza naturalna germanizacja mieszkającego tu niegdyś społeczeństwa, a następnie przesiedlenia po II wojnie światowej.
Nie znaczy to jednak, że wspomniane tradycje są kompletnie nieznane. Były one utrwalane przez badaczy zarówno w wieku XIX, jak i XX.
Projekt „Po DolnoŚląsku” ma przywrócić, przedstawić i rozpropagować dawną, wymarłą w XIX w. mową Dolnoślązaków. Rzeczą podstawową jest opracowanie – również w porozumieniu z badaczami, dialektologami – ogólnego zarysu dialektu dolnośląskiego, jakim posługiwała się tutejsza ludność (np. mieszkańcy okolic Oławy, Laskowic pod Wrocławiem).
Z dialektem związane są pieśni (opracowywane m.in. w XIX w. przez Józefa Lompę, a po II wojnie światowej przez folklorystę Józefa Majchrzaka), które także chcielibyśmy przedstawić szerszemu gronu odbiorców. Chcemy dolnośląską goudkę zakorzenić w świadomości Polaków i stworzyć modę na nią.
Na program „Po DolnoŚląsku” składają się: cykl odczytów w 7 miastach Dolnego Śląska (Wrocław, Legnica, Środa Śląska, Kąty Wrocławskie, Jelcz-Laskowice, Oława i Syców), wycieczka zabytkowym autobusem do Ratowic pod Oławą czy pokaz tańców dolnośląskich. Start 27-28 czerwca 2026. Projekt trwa do końca roku 2026.