W 1791 roku Wrocław i Śląsk leżały poza granicami Rzeczpospolitej Obojga Narodów. Jak więc stolica Dolnego Śląska może być powiązana z dokumentem z 3 maja 1791 roku? Na to pytanie szukaliśmy odpowiedzi.

W Muzeum Narodowym we Wrocławiu znajdują się dwa eksponaty, które dotykają tego wydarzenia. Są to obraz Polonia autorstwa Jana Styki oraz portret Stanisława Augusta Poniatowskiego, wchodzący w skład Pocztu Królów Polskich Jana Matejki.

O tych dziełach i o samej konstytucji opowiedział nam Grzegorz Wojturski – kierownik działu edukacji muzealnej w gmachu głównym Muzeum Narodowego we Wrocławiu.

Alegoria dziejów Polski

Obraz Polonia Jana Styki powstał z okazji 100 – rocznicy uchwalenia Konstytucji 3 Maja.

– Obraz jest olbrzymi. Trzy metry wysoki, prawie sześć metrów długi, a więc bardzo monumentalny obraz, który został namalowany przez Jana Stykę z okazji setnej rocznicy uchwalenia Konstytucji 3 maja, czyli na 3 maja roku 1891 – mówi nam Grzegorz Wojturski.

Obraz Styki nie jest zwykłym obrazem. Stanowi alegorię dziejów Polski – od kryzysu Rzeczypospolitej po rozbiory i walkę o niepodległość. Autor poprzez to dzieło odniósł się nie tylko do sytuacji kraju w 1791 roku, ale też do tej, ówczesnej jemu.

Na obrazie można dostrzec też alegoryczne przedstawienie Polski. Styka pokazuje Polskę jako kobietę przykuta do skały – Polonię w białej sukni, nad którą unosi się napis odnoszący się do Konstytucji 3 Maja. Ten obraz to polityczna, społeczna i mistyczna refleksja nad losem ojczyzny. W prawym górnym rogu dzieła znajdują się nawet aniołowie przenoszący dusze pomordowanych mieszkańców Pragi – ofiar rzezi podczas insurekcji kościuszkowskiej.

– Są również Targowiczanie, przedstawieni prześmiewczo, pokazani jako margines. Obok nich – bohaterowie narodowi i artyści, którzy swoją twórczością podtrzymywali ducha narodu – dodaje Grzegorz Wojturski.

W czasie, gdy Styka malował obraz, czyli w końcu wieku XIX, toczyły się dyskusje dotyczące tego jak odzyskać wolność i jaka ma być wolna Polska. W swoim dziele malarz niejako wskrzesza ideę głoszoną przez Tadeusza Kościuszkę.

Jan Styka stworzył swój obraz we Lwowie. Jak trafił on do Wrocławia?

– Dzieło udało się zakupić ze składek społecznych na własność, przekazano je na własność miasta Lwowa. W roku 1892 miało miejsce to przekazanie i ono wtedy zawisło w sali posiedzeń Ratusza Lwowskiego i tam było do roku 1929, kiedy przejęła je Galeria Narodowa Miasta Lwowa, a po wojnie decyzją właśnie Muzeum Lwowskiego zostało przekazane tutaj do Wrocławia, do ówczesnego Muzeum Państwowego, bo tak się nazywało wcześniej Muzeum Narodowe. Od tego momentu jesteśmy jego właścicielami i jakby depozytariuszami tego na pewno ważnego dzieła – opowiada Grzegorz Wojturski.

Obraz Polonia Jana Styki można obecnie oglądać w Muzeum Piastów Śląskich w Brzegu.

Portret ostatniego króla Polski

Drugim eksponatem związanym z Konstytucją 3 Maja jest portret ostatniego króla Polski – Stanisława Augusta Poniatowskiego, autorstwa Jana Matejki.

Fot.: Jan Matejko, Stanisław August Poniatowski, 1892, z cyklu Poczet królów polskich; Muzeum Narodowe we Wrocławiu

Jest to ostatni z cyklu 44 rysunków monarchów polskich, wykonanych dla wiedeńskiego wydawnictwa. Jaki jest Stanisław August Poniatowski na tym portrecie?

Grzegorz Wojturski tłumaczy, że postawa króla – odwrócenie w prawą stronę i ukazanie go z profilu – jest symboliczna.

Z otrzymanego powyżej obrazu wynika pochwalny obraz ostatniego z królów Polski. Jednak, Matejko nie zapomniał o drugiej stronie jego działalności – tej mniej pozytywnej.

Postać Stanisława Augusta Poniatowskiego łączy w sobie postęp, chęć wyprowadzenia państwa polskiego z kryzysu, o czym świadczy chociażby uchwalenie Konstytucji 3 Maja, ale też i zawahanie i odejście od ideałów – dołączenie przez króla do konfederacji targowickiej, która jest uważana za symbol zdrady narodowej.

Znaczenie Konstytucji 3 Maja niegdyś i dziś

Kierownik działu edukacji muzealnej nie tylko opowiedział o dziełach łączących Wrocław z Konstytucją 3 Maja, ale też o tym, jakie znaczenie miał ten dokument.

– Była to przede wszystkim mocna reforma państwa – mówi Grzegorz Wojturski.

Dla nas – ludzi XXI wieku – Konstytucja 3 maja może być nie tylko pamiątką narodową, ale i uniwersalną lekcją polityczną i społeczną.

Konstytucja 3 Maja pozostaje jednym z najbardziej doniosłych symboli polskiej myśli politycznej i świadectwem tego, że nawet w obliczu zapaści i kryzysu można tworzyć dzieła nowoczesne i wizjonerskie.

Na rozmowę z Grzegorzem Wojturskim zapraszamy dziś (3 maja) o godz. 14:10!

Artykuł Na wrocławskich tropach Konstytucji 3 Maja pochodzi z serwisu Radio Rodzina.

Rok 2024 był dobrym czasem dla Muzeum Narodowego we Wrocławiu. Placówkę i jej oddziały odwiedziło 750 tysięcy zwiedzających, co jest drugim najlepszym w historii wynikiem po 2023 roku. Piotr Oszczanowski – dyrektor MNWr zaznacza, że wiadomo dlaczego było mniej odwiedzających niż rok wcześniej.

Dyrektor Muzeum zaznacza, że w ciągu minionego roku udało się wiele zrealizować.

Rok 2025 to przede wszystkim trzy ważne dla Muzeum wydarzenia.

40 lat odkąd we Wrocławiu można oglądać Panoramę

Dzieło, które bez wątpienia kojarzy się z Wrocławiem – Panorama Racławicka – przyjechało do miasta w 1946 roku. Jednak, z powodów politycznych przeleżało w magazynach blisko 40 lat. Dokładnie 14 czerwca 1985 roku została udostępniona zwiedzającym. I to właśnie w 2025 roku przypada 40-sto lecie tego wydarzenia.

– To dla nas niezwykle ważne wydarzenie – mówi Piotr Oszczanowski, dyrektor MNWr.

Na rocznicę udostępnienia Panoramy Racławickiej zwiedzającym, Muzeum Narodowe szykuje specjalną wystawę, która stanie przed obiektem.

W 2025 roku szczególna wystawa zostanie też zaprezentowana w gmachu głównym Muzeum Narodowego.

Rubens na Śląsku

By podkreślić objęcie przez Polskę prezydencji w Unii Europejskiej Muzeum Narodowe przypomni wystawę „Rubens na Śląsku”. Jej celem będzie przypomnienie wrocławianom i Europejczykom jak istotną rolę dla całego kontynentu odegrał Rubens, a również dla terenu Śląska i Wrocławia.

Czego będzie można dowiedzieć się z wystawy?

Dodatkowo, warto wiedzieć, że Rubens był nie tylko znakomitym malarzem, ale też i wybornym dyplomatą. W obecnych czasach, ten aspekt jeszcze bardziej podnosi znaczenie wystawy.

Sztuka nieprofesjonalna w Muzeum Etnograficznym

Trzecie z ważnych dla Muzeum Narodowego wydarzeń będzie miało miejsce w Muzeum Etnograficznym. Zostanie tam stworzona wystawa stała „Sztuka nieprofesjonalna”.

O szczegółach mówi Piotr Oszczanowski.

A jakie są pozostałe plany wystawiennicze Muzeum Narodowego i jego oddziałów na 2025 rok?

Pełen kalendarz wystaw w Muzeum Narodowym we Wrocławiu i jego oddziałach można znaleźć na stronie internetowej placówki.

Artykuł Rocznice i wystawy w 2025 roku w Muzeum Narodowym i jego oddziałach pochodzi z serwisu Radio Rodzina.