Podczas uroczystości prezydent Karol Nawrocki oddał hołd pochowanym żołnierzom, podkreślając ich walkę o wolność, suwerenność i niepodległość Polski.

W końcowej części przemówienia prezydent odwołał się do biblijnego przesłania dotyczącego pamięci o zmarłych.

W imieniu rodzin przemawiała Magdalena Ziółkowska, prawnuczka podpułkownika Ludwika Marszałka. – Razem z tobą pochowanych zostanie 48 żołnierzy – mówi Magdalena Ziółkowska.

Jak mówił dyrektor wrocławskiego oddziału IPN dr hab. Kamil Dworaczek, pochówek był jednocześnie zakończeniem prac nad reorganizacją kwater 120 i 81a.

– Żołnierze niezłomni, te osoby, które nie złożyły broni po II wojnie światowej, są dla nas przykładem najwyższego poświęcenia – mówi dr hab. Kamil Dworaczek.

W uroczystości uczestniczyli także świadkowie historii. Leokadia Wieczorek, prezes Stowarzyszenia Polaków Represjonowanych przez III Rzeszę, jako czteroletnie dziecko została wywieziona wraz z rodzicami do Niemiec.

Uczestnicy uroczystości zwracali uwagę na potrzebę przekazywania wiedzy o historii kolejnym pokoleniom.

Przemówienie Prezydenta RP Karola Nawrockiego:

Pochówek 49 żołnierzy na Cmentarzu Osobowickim zamyka kolejny etap prac nad uporządkowaniem miejsca ich spoczynku. Uroczystość przypomniała również o losach członków powojennego podziemia niepodległościowego oraz rodzin, które przez dziesięciolecia zabiegały o zachowanie pamięci o swoich bliskich.

Artykuł We Wrocławiu pochowano 49 żołnierzy podziemia niepodległościowego. Prezydent RP: „Nie możemy zapomnieć” pochodzi z serwisu Radio Rodzina.

– Opactwo Cystersów w Lubiążu to jeden z największych zespołów sakralnych w Europie – mówi Magdalena Moskal, menedżerka Opactwa Cystersów w Lubiążu.

– Opactwo funkcjonowało przez ponad 650 lat – dodaje Magdalena Moskal.

Wśród najbardziej reprezentacyjnych pomieszczeń kompleksu znajduje się Sala Książęca.

5 i 6 września organizowane jest specjalne zwiedzanie pod hasłem „Poznaj Lubiąża. Tajemnice od strychu po piwnicę”. Jak wyjaśnia Magdalena Moskal, pomysł powstał w odpowiedzi na zainteresowanie turystów miejscami, których nie można zobaczyć podczas standardowego zwiedzania.

Na rozmowę z Magdaleną Moskal, menadżerką Opactwa Cystersów w Lubiążu zapraszamy 31 sierpnia o godz. 10:10 w audycji „Przystanek Kultura”.

Ważne informacje:

• Zapraszamy od godziny 10:00, ostatnie wejścia o godzinie 17:00
• Każda trasa wycieczkowa ma swojego przewodnika, zwiedzanie odbywa się w grupach, co 30 minut
• Czas zwiedzania trasy głównej to 90 minut, zwiedzanie piwnicy i strychu trwa po 45 minut
• Ze względu na czas zwiedzania, aby zdążyć zobaczyć wszystkie trzy trasy należy rozpocząć zwiedzanie najpóźniej o 14:00
• Osoby chcące zwiedzić piwnice powinny zabrać ze sobą coś ciepłego do ubrania – temperatura tam nie przekracza 12 stopni.
• Zwiedzanie strychu i piwnic z wózkiem dziecięcym jest niedozwolone
• Grupy zorganizowane – od 20 osób – prosimy zgłaszać.
• W przypadku turystów indywidualnych rezerwacja nie jest konieczna.
• Na miejscu dostępne będą różnorodne stoiska i gastronomia.

Szczegóły na stronie fundacjalubiaz.org.pl

Artykuł Lubiąż od strychu po piwnicę. Opactwo otworzy miejsca niedostępne na co dzień pochodzi z serwisu Radio Rodzina.

Bitwa Warszawska rozegrała się pomiędzy 13 a 25 sierpnia 1920 roku. Jej decydujący moment przypadł na 15 sierpnia. Zwycięstwo nad bolszewikami z 1920 roku jest określane jako jedna z przełomowych bitew w historii świata. Faktycznie, Polacy, poprzez pokonanie Armii Czerwonej powstrzymali rozprzestrzenienie się czerwonej rewolucji na zachodnią część Europy.

Mówiąc o geniuszu strategicznym polskiej armii wymienia się nazwiska takie jak Józef Piłsudski czy Tadeusz Rozwadowski. Oni dowodzili wojskiem. Jednak w cieniu działań militarnych toczyły się też inne, takie, dzięki którym Wojsko Polskie mogło odnieść sukces na polu bitwy.

Były to działania kryptologów, matematyków i radiotelegrafistów. Ich działania prowadzone były w ramach pracy Biura Szyfrów, do którego w maju 1919 roku trafił por. Jan Kowalewski.

– Por. Jan Kowalewski był bardzo inteligentnym oficerem. Był on też oficerem w dawnej armii rosyjskiej w czasach zaborów. Znał język rosyjski, francuski, a także niemiecki. Był bardzo inteligentnym człowiekiem, zdolnym i energicznym, a przede wszystkim znał podstawy matematyki i kluczowej tu dziedziny – kombinatoryki – mówi Dawid Hanrahan, matematyk z Politechniki Wrocławskiej.

Kowalewski odegrał kluczową rolę w złamaniu rosyjskich szyfrów – to on odkrył zależności w ustawieniu cyfr w przejętych przez radiotelegrafistów meldunkach.

Dawid Hanrahan opowiada jak wyglądał moment odkrycia reguły.

Po tej nocy, gdy złamał szyfr, Kowalewski do współpracy zaprosił matematyków, którzy później dali podwaliny polskiej matematyce. Byli to Wacław Sierpiński, Stefan Mazurkiewicz i Stanisław Leśniewski. Efektem pracy zespołu stworzonego przez Jana Kowalewskiego było złamanie w latach 1919 – 1920 ponad 100 kluczy szyfrowych używanych przez Armię Czeroną.

Moment, który zaważył na wyniku Bitwy Warszawskiej miał miejsce 12 sierpnia 1920 roku.

– W tym momencie było już bardzo gorąco. Kryptolodzy starali się złamać kod najszybciej jak się da – opowiada Dawid Hanrahan.

Wiadomość, którą 12 sierpnia 1920 roku odkodował zespół polskich kryptologów dała polskiemu dowództwu wiedzę o dużej luce między frontem zachodnim Michaiła Tuchaczewskiego a frontem południowo-zachodnim, czyli ruchem wojsk Aleksandra Jegorowa. Luka pomiędzy tymi armiami umożliwiła zaplanowanie kontroli uderzenia z nad Wieprza, czyli tego kluczowego uderzenia, które zdecydowało o losach Bitwy Warszawskiej.

Oprócz genialnej pracy polskich kryptologów, ogromne zasługi w zwycięstwie położyli też radiotelegrafiści, którym udało się nawet przejąć meldunki przesyłane pomiędzy najwyższymi dowódcami Armii Czerwonej.

Oprócz przechwytywania meldunków radiotelegrafiści zakłócali też sygnały nadawane pomiędzy bolszewickimi radiostacjami.

Bitwa Warszawska to jedno z największych polskich zwycięstw, które nie po raz pierwszy zaważyło na losach świata. Jednak, oprócz tego, że był to ogromny sukces militarny, to było to też wielkie dokonanie polskiej kryptologii.

W 2025 roku przypada 106. rocznica Cudu nad Wisłą.

Posłuchaj całej rozmowy!

Artykuł Nauka a Bitwa Warszawska. Historia spoza pola bitwy pochodzi z serwisu Radio Rodzina.

Choć dziś niebiesko-kremowe tramwaje są znakiem rozpoznawczym Wrocławia, przed wojną ich wygląd był zupełnie inny. Historyk, Tomasz Sielicki wyjaśnia, że początkowo funkcjonowało kilka przedsiębiorstw komunikacyjnych, z których każde stosowało własne malowanie pojazdów. Po I wojnie światowej dominującym kolorem stał się kremowy, popularny w wielu niemieckich miastach. Taki schemat utrzymał się również po 1945 roku.

Przełom nastąpił w 1948 roku, podczas przygotowań do Wystawy Ziem Odzyskanych. W ramach remontów taboru odnowione tramwaje zaczęto malować na niebiesko.

Wybór koloru miał również wymiar symboliczny i celowo nawiązywał do malowania tramwajów w innym polskim mieście.

Historia niebieskich tramwajów pokazuje, że charakterystyczne barwy wrocławskiego taboru są nie tylko elementem identyfikacji miasta, ale również pamiątką po wspólnej powojennej odbudowie Wrocławia przez mieszkańców i specjalistów z Krakowa.

Artykuł Dlaczego wrocławskie tramwaje są niebieskie? pochodzi z serwisu Radio Rodzina.

Urodzona w 1922 roku w Wilnie, jako kilkunastolatka trafiła do konspiracji. W szeregach Armii Krajowej działała pod pseudonimem „Marika” – roznosiła meldunki, opiekowała się rannymi, a w 1944 roku walczyła o Wilno w ramach operacji „Ostra Brama”. Wolności jednak nie doczekała. Po wkroczeniu Sowietów została aresztowana, a gdy odmówiła współpracy z nowym okupantem, NKWD zesłało ją na 20 lat katorżniczej pracy do Workuty. Za kołem podbiegunowym spędziła ponad dekadę. Do kraju wróciła dopiero jesienią 1956 roku.

Nowe życie zbudowała we Wrocławiu u boku męża Stanisława Kiałki, również żołnierza wileńskiej Armii Krajowej i byłego łagiernika. Małżeństwo przez lata gromadziło dokumenty, zdjęcia i relacje dawnych towarzyszy broni, tworząc bezcenne archiwum podziemnej armii. Za swoją służbę Wanda Kiałka została odznaczona m.in. Krzyżem Armii Krajowej i Krzyżem Walecznych.

Do końca życia dzieliła się swoją historią, zwłaszcza z młodym pokoleniem. W 2024 roku osobiście odsłaniała wrocławski Pomnik Żołnierzy Niezłomnych na skwerze przy ul. Borowskiej i Glinianej, a na początku lipca 2026 roku mieszkańcy mogli obejrzeć inspirowane jej losami widowisko „Śladem Niezłomnych”. Osoby, które ją znały, wspominają przede wszystkim jej skromność i pogodę ducha, których nie odebrały jej ani wojna, ani łagier.

Prezydent Wrocławia Jacek Sutryk, żegnając mjr Wandę Kiałkę, podkreślił, że jej życie było świadectwem odwagi, patriotyzmu i niezłomności. Wraz z jej śmiercią odchodzi jedna z ostatnich przedstawicielek pokolenia żołnierzy Armii Krajowej, którzy po II wojnie światowej doświadczyli represji ze strony władz sowieckich.

O terminie uroczystości pogrzebowych poinformujemy, gdy tylko zostanie ogłoszony.

Artykuł Odeszła mjr Wanda Kiałka ps. „Marika” pochodzi z serwisu Radio Rodzina.

– To kapsuła czasu – mówi Alan Kołeński

– W dawanych czasach gazety były oknem na świat – dodaje Alan Kołeński

W walizce znajduje się pięć albumów, do których oprawiono kolejne numery kultowych magazynów: „Przekroju”, „Panoramy” i „Świata Kobiety”. Egzemplarze wcześniej trafiały do introligatorni – to tam, jeszcze za życia dziadka właściciela, nadano im formę książek.

Właściciel kawiarni przyznaje, że podczas przeglądania archiwalnych numerów szczególnie uderza go jedno – wiele publikowanych wówczas treści pozostaje zaskakująco aktualnych.

W albumach można znaleźć między innymi wykroje ubrań do samodzielnego szycia, teksty o codziennym życiu czy opisy sprzętów, które dziś trafiły już do muzeów. – Widzę w tym wartość edukacyjną – szczególnie dla młodszych czytelników – dodaje Alan Kołeński.

Kolekcja wciąż się powiększa. Część gazet nie została jeszcze oprawiona, a właściciel lokalu planuje systematycznie uzupełniać zbiory. Walizka pozostaje otwarta dla gości – dosłownie i w przenośni – zachęcając do podróży w czasie przez prasę sprzed kilkudziesięciu lat.

Na rozmowę zapraszamy z Alanem Kołeńskim zapraszamy w sobotę, 2 maja o godz. 14:10.

Artykuł Walizka dziadka i jej tajemnica pochodzi z serwisu Radio Rodzina.

Zabytkowa biblioteka powstała pod koniec XIX w. i została wybudowana w stylu neogotyckim. Jej fasada i wnętrze rozbudzają wyobraźnię przechodniów, którzy porównują ją do Hogwartu z Harry’ego Pottera. O tym, co jest unikatowe jeśli chodzi o budynek przy ul. Szajnochy mówi Marek Mutor, wicedyrektor Ossolineum.

Budynek przy Szajnochy kryje unikalne rozwiązania architektoniczne z XIX wieku, zaprojektowane z myślą o przechowywaniu księgozbiorów jeszcze przed erą klimatyzacji.

System naturalnej wentylacji oparty był na cyrkulacji powietrza i specjalnych kominach, co pozwalało utrzymać odpowiednie warunki dla papieru bez nowoczesnych technologii.

Praca magazynierów w XIX w nie była wcale łatwa – odnalezienie się wśród ogromnego księgozbioru mogło przysparzać problemów. Jednak, przy ul. Szajnochy, architekci znaleźli rozwiązanie, które ułatwiało znalezienie potrzebnej pozycji.

Choć na ten moment w budynku przy Szajnochy można spotkać głównie studentów, to za jakiś czas miejsce to ma być udostępnione mieszkańcom Wrocławia w swojej pierwotnej roli. W kwietniu 2026 roku Uniwersytet Wrocławski i Zakład Narodowy im. Ossolińskich podpisały list intencyjny, w wyniku którego to Ossolineum będzie odpowiedzialne za wrocławski Hogwart. Zawarcie ostatecznej transakcji będzie możliwe po spełnieniu wszystkich formalności, czyli najprawdopodobniej pod koniec roku.

Wejdź i poznaj magazyn książek przy ul. Szajnochy:

Artykuł Wrocławski Hogwart przy Szajnochy. Poznaj historię ukrytą wśród regałów pochodzi z serwisu Radio Rodzina.

Wystawa „Pojednanie dla Europy” to wyjątkowa ekspozycja poświęcona jednemu z najważniejszych dokumentów w historii powojennej Europy – Orędziu biskupów polskich do biskupów niemieckich z 1965 roku. Ekspozycja wpisała się w obchody trzech ważnych rocznic: 80. rocznicy zakończenia II wojny światowej, 60. rocznicy wystosowania Orędzia oraz 45. rocznicy powstania NSZZ „Solidarność”.

W 2025 r. i na początku 2026 r. wystawa „Pojednanie dla Europy” przygotowana przez „Ośrodek Pamięć i Przyszłość” Centrum Historii Zajezdnia we Wrocławiu prezentowana była w ważnych ośrodkach oraz instytucjach w Europie, w takich jak m.in. Senat RP w Warszawie, Stacja Naukowa Polskiej Akademii Nauk w Rzymie czy Parlament Europejski w Strasbourgu. W inauguracjach uczestniczyły międzynarodowe delegacje, a wieść o wystawie docierała do szerokich grup odbiorców.

Ekspozycja ukazuje historię Orędzia i jego odpowiedzi ze strony episkopatu Niemiec na tle procesu pojednania narodów po II wojnie światowej. Szczególną uwagę zwraca na zaproponowany w dokumencie model przezwyciężania wrogości – oparty na prawdzie i dialogu – który stał się inspiracją dla wielu inicjatyw pokojowych na świecie. Wystawa przybliża również sylwetkę jej autora, kard. Bolesława Kominka, oraz międzynarodowy kontekst, w jakim powstał ten przełomowy gest.

Zwiedzający mogą zobaczyć oryginalne artefakty, w tym dokument orędzia, odpowiedź episkopatu Niemiec, kielich męczeństwa elżbietanek z Nysy, dzwon z parafii z Jastrzębia Zdroju, który został ocalony przed przetopieniem na amunicję, monstrancja przywieziona z Kresów Wschodnich, rękopis Edyty Stein, dziennik prymasa Wyszyńskiego, obiekty związane z epoką i życiem Kościoła, zadrukowane plansze, elementy scenografii wzmacniające narrację oraz multimedialne ekspozytory audio-wideo.

– Zainteresowanie wystawą jest dość duże, to ponad tysiąc osób miesięcznie. Jak na wystawę czasową to całkiem niezły wynik. Oczywiście Muzeum Archidiecezjalne samo w sobie przyciąga odbiorców. Temat jest ciekawy; z perspektywy dydaktyki historycznej i szkolnej może być wartościowy do opowieści o II wojnie światowej. To nie jest tylko opowieść o Wrocławiu. To pokazanie, jaką cegiełkę dołożył Wrocław w procesie pojednania europejskiego – tłumaczy historyk prof. Wojciech Kucharski.

Ekspozycja w Muzeum Archidiecezjalnym czynna jest do końca roku. Wstęp na wystawę jest wolny. Zapraszamy do zwiedzania! Gośćmi audycji są dr Andrzej Jerie, dyrektor Centrum Historii Zajezdnia oraz dr hab. Wojciech Kucharski, z-ca dyrektora ds. naukowych, kurator wystawy.

Emisja 8 kwietnia godz. 16:00-17:00.

Posłuchaj:

Artykuł Wystawa „Pojednanie dla Europy” i aktualność wartości orędzia. Wstęp na nią jest wolny pochodzi z serwisu Radio Rodzina.

Na plakatach pasażerowie znajdą portrety szlachcianek z XVIII i początku XIX wieku oraz pytania zachęcające do poznania ich historii. Po zeskanowaniu kodu QR można przeczytać artykuły rozwijające temat.

Pomysł na nietypową formę popularyzacji historii narodził się z inspiracji projektami historii publicznej realizowanymi za granicą. Mówi Dorota Wiśniewska z Instytutu Historycznego Uniwersytetu Wrocławskiego.

Kampania obejmuje 12 plakatów. Każdy przedstawia inną kobietę – najczęściej przedstawicielkę elit, ponieważ to właśnie o nich zachowało się najwięcej źródeł historycznych. Jakie kobiety można poznać podczas podróży tramwajem?

Wśród bohaterek pojawia się m.in. Izabela z Flemingów Czartoryska – założycielka pierwszej polskiej instytucji przypominającej muzeum. Są też mniej znane postacie, jak Konstancja Biernacka, autorka jednej z pierwszych encyklopedii historycznych.

Plakaty można zobaczyć w wybranych tramwajach i autobusach MPK Wrocław przez cały marzec. Dodatkowe materiały i artykuły dostępne są po zeskanowaniu kodów QR lub na stronie projektu.

Posłuchaj rozmowy!

Artykuł Historia kobiet w tramwajach. Wrocławianie poznają bohaterki sprzed 200 lat pochodzi z serwisu Radio Rodzina.

Pierwsze transporty z dawnych Kresów Wschodnich, które trafiały do Wrocławia w maju 1945 r., były na terenie zarządzanym przez komendatury sowieckie. Sytuacja mieszkańców była wielką niewiadomą. Ciągle istniała niemiecka administracja kościelna, przemysł i instytucje zarządzane były przez stronę sowiecką. Polacy z dawnych Kresów Wschodnich traktowani byli jako problem.

– Ten proces nie wyglądał tak, jak opisują to filmy o Kargulu i Pawlaku, zaznacza historyk Jerzy Rudnicki z Instytutu Pamięci Narodowej – oddział wrocławski.

Procesem przesiedleń po zakończeniu II wojny światowej i po zmianie granic w Europie zajmował się Państwowy Urząd Repatriacyjny, który przydzielał mieszkania i domy według danych z dokumentów otrzymanych przy wyjeździe z dawnych województw II RP na wschodzie (m.in. Lwów, Tarnopol, Stanisławów). Sytuacja we Wrocławiu nie była łatwa.

Osoby, które przyjechały na Ziemie Zachodnie, miały nieoceniony wkład w tworzenie się tożsamości społecznych – zwłaszcza tych małych – i do dzisiejszego dnia odgrywają bardzo ważną rolę jako element integracji społeczności lokalnej. Ponadto we Wrocławiu jest bogate dziedzictwo kulturowe, narodowe, sakralne w postaci przywiezionych pamiątek, dodaje historyk.

Na całą rozmowę zapraszamy w czwartek 18 grudnia po godz. 20:00 w audycji „Jesteśmy stąd, czyli 80 lat polskiego Wrocławia”.

Artykuł Historyk IPN: 80. rocznica skłania do refleksji nad dziedzictwem przywiezionym z Kresów Wschodnich pochodzi z serwisu Radio Rodzina.