To będzie wielki krok do utworzenia rezerwatu przyrody na terenie Wrocławia. Wrocławskie Inwestycje ogłosiły przetarg na rewitalizacje fragmentu Pól Osobowickich! Projekt otrzymał ponad 14,8 mln zł dofinansowania ze środków Unii Europejskiej.
Przez ponad sto lat służyły miejskiej gospodarce komunalnej. Dziś Pola Osobowickie są jednym z najcenniejszych przyrodniczo terenów regionu. Wrocławskie Inwestycje ogłosiły przetarg na ich fragmentaryczną, ale ważną rewitalizację.
Potężne środki zostaną przeznaczone na odtworzenie terenów podmokłych, zwiększenie retencji i ochronę wyjątkowej bioróżnorodności tego miejsca.
Historia Pól Osobowickich jest wyjątkowa. Od przełomu XIX i XX wieku przez ponad sto lat funkcjonowała tu wrocławska oczyszczalnia ścieków. Specyficzny sposób użytkowania terenu i długotrwały dopływ ścieków wpłynęły na kształtowanie się unikalnych zbiorowisk roślinnych oraz cennych siedlisk wodno błotnych.
Gdy w 2015 roku teren został wyłączony z eksploatacji komunalnej, drenaż przestał być zasilany ściekami. W efekcie działający przez lata system odwodnienia zaczął stopniowo przesuszać obszar, zagrażając jego wyjątkowym walorom przyrodniczym.
Niezwykły skarbiec natury
Przeprowadzone inwentaryzacje przyrodnicze pokazały, jak niezwykle cenny jest to teren. Pola Osobowickie to prawdziwy skarbiec natury, który bezwzględnie trzeba uratować.
Na obszarze Pól występuje 206 cennych gatunków roślin, grzybów i porostów oraz zwierząt.
Obszar ten jest szczególnie cenny ze względu na występujące tam gatunki ptaków. Pola Irygacyjne są jedną ze 170 wyznaczonych w Polsce lądowych ostoi ptasich IBA (Important Bird Areas) o znaczeniu międzynarodowym, a jednocześnie jedyną położoną w całości w granicach administracyjnych miasta. Został on wpisany na listę IBA ze względu na liczną populację lęgową podróżniczka. Najcenniejszymi występującymi gatunkami ptaków są: podróżniczek, jarzębatka, derkacz, lerka, bocian biały, błotniak stawowy, łabędź krzykliwy, dzięcioł średni, dzięcioł czarny, czapla biała, żuraw, gąsiorek.
Na Polach Irygacyjnych występuje łącznie 428 gatunków roślin, 19 z nich to gatunki cenne – w tym 6 objętych jest ochroną prawną. To m.in. czosnek kątowy i wężowy, salwinia pływająca, róża francuska. Dodatkowo na Polach występuje także Turzyca Bueka – gatunek uznany za wymarły na Dolnym Śląsku.
Na Polach Irygacyjnych występuje co najmniej 180 gatunków zwierząt. Wśród nich są 22 ssaki objęte ochroną – to m.in. bóbr europejski, mopek zachodni czy karlik drobny. Są także 4 chronione gatunki gadów – m.in. jaszczurka zwinka czy jaszczurka żyworodna oraz 10 chronionych gatunków płazów – ropucha zielona, kumak nizinny, rzekotka drzewna.
– Kluczowe dla przyszłości Pól Irygacyjnych jest przywrócenie im odpowiednich warunków wodnych. Przez lata system kanałów, rowów i zastawek utrzymywał ten teren w stanie podmokłym. Po zakończeniu irygacji obszar ten zaczął wysychać, a część infrastruktury wodnej uległa degradacji. Dziś chcemy ten proces odwrócić. Odpowiedni poziom wód gruntowych jest niezbędny, by chronić torfowiska, trzcinowiska i wilgotne łąki, a wraz z nimi związane z tymi siedliskami gatunki roślin i zwierząt – mówi Katarzyna Szymczak-Pomianowska, dyrektor Departamentu Strategii i Zrównoważonego Rozwoju UM Wrocławia
W służbie naturze: co się zmieni?
Projekt zakłada częściową rewitalizację przyrodniczą i hydrotechniczną obszaru. Jednym z jej kluczowych elementów będzie budowa płytkiego, jak najbardziej naturalnego zbiornika retencyjnego z otwartym lustrem wody. Powstanie również wyspa lęgowa oraz pryzma ziemna, która stworzy dogodne warunki do rozrodu ptaków. To wszystko zostanie ulokowane w wyschniętym starorzeczu a zasilane będzie przez przebiegające tam naturalne cieki wodne.
System hydrologiczny uzupełni 8 zastawek na rowach melioracyjnych. Dzięki nim możliwe będzie sterowanie poziomem wody w zależności od aktualnych warunków hydrologicznych.
– Głównym celem projektu pt. „Pola Osobowickie – utrzymanie terenów podmokłych i związanej z nimi bioróżnorodności oraz utworzenie atrakcyjnego obszaru edukacyjno-rekreacyjnego dla mieszkańców Wrocławia, Dolnego Śląska i turystów” jest ochrona i wzmocnienie bioróżnorodności oraz rozwój zielono niebieskiej infrastruktury na obszarze Pól Osobowickich, które ze względu na swoje walory unikatowe walory przyrodnicze stanowią istotny element lokalnej sieci ekologicznej – mówi Piotr Paś, prezes Wrocławskich Inwestycji.
Inwestycja obejmie również remediację gruntów w miejscach, w których stwierdzono historyczne zanieczyszczenia. Prace będą prowadzone zgodnie z decyzjami Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska, a ich celem będzie usunięcie zanieczyszczeń i przywrócenie gruntom właściwych funkcji. Całość prac będzie przebiegać pod ścisłym i stałym nadzorem przyrodniczym i hydrologicznym.
Nowy zbiornik retencyjny z wyspą lęgową
– Planowany zbiornik będzie miał 6,40 ha powierzchni lustra wody. Zostanie podzielony na strefę wschodnią i zachodnią, ze spiętrzeniami oraz wypłyceniami przybrzeżnymi. W jego centralnej części powstanie wyspa przeznaczona dla ptactwa wodno-błotnego. Ważnym elementem inwestycji będzie również pryzma ziemna o powierzchni ok. 4 ha. Jej ukształtowanie zostało zaplanowane z uwzględnieniem potrzeb żołny – ptaka, który zakłada kolonie lęgowe w stromych, odsłoniętych skarpach. Część nasypu pozostanie więc nieporośnięta. Stroma, niemal pionowa skarpa o wysokości od 2 do 3 metrów stworzy ptakom warunki do wykonania nor lęgowych. Pozostała część nasypu zostanie odpowiednio ustabilizowana, aby ograniczyć erozję – opowiada Wojciech Kaim, kierownik projektu z Wrocławskich Inwestycji.
Zarówno zbiornik z wyspą, jak i pryzma pozostaną zamknięte dla zwiedzających. To celowe rozwiązanie – najważniejsze będzie zapewnienie zwierzętom spokojnych i bezpiecznych miejsc do życia i rozrodu.
Tysiące roślin stworzą nowe siedliska
Rewitalizacja nie będzie polegała wyłącznie na wykonaniu urządzeń hydrotechnicznych. Ważną częścią projektu będzie odtworzenie odpowiedniej roślinności. Wzdłuż brzegów zbiornika zaplanowano nasadzenia roślin pływających, zanurzonych i wynurzonych. Pojawią się między innymi: jeżogłówka gałęzista, kosaniec żółty, sitowie leśne, niezapominajka błotna, turzyce, strzałka wodna, łączeń baldaszkowaty, salwinia pływająca, kotewka orzech wodny, lilia wodna i osoka aloesowata.
Rośliny będą sadzone w zagęszczeniu ok. 10 sztuk na metr kwadratowy, a z czasem będą naturalnie rozprzestrzeniać się po akwenie. Roślinność wodno błotna będzie pełnić kilka funkcji jednocześnie: pomoże oczyszczać wodę, stabilizować brzegi i tworzyć kolejne siedliska dla zwierząt. Przy zbiorniku pojawią się również schronienia i budki lęgowe dla różnych gatunków.
Inwestycja dla klimatu i mieszkańców
Przywrócenie właściwego poziomu wód będzie miało znaczenie nie tylko dla roślin i zwierząt. Większa retencja wody, zwiększenie wilgotności gleby i odbudowa naturalnych procesów przyrodniczych wpłyną również na mikroklimat.
Większe parowanie i wilgotność powietrza mogą ograniczać skutki miejskiej wyspy ciepła, a zatrzymywanie wód opadowych zwiększy odporność obszaru na skutki suszy i podtopień. Rozwój zieleni i wzrost różnorodności biologicznej pomogą natomiast tworzyć bardziej odporne na zmiany klimatu środowisko miejskie.
Pola Osobowickie bliżej rezerwatu
Planowana inwestycja jest także ważnym krokiem w kierunku objęcia Pól Osobowickich ochroną rezerwatową.
Pod koniec października 2025 roku Prezydent Wrocławia i Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska podpisali list intencyjny dotyczący utworzenia na tym terenie rezerwatu przyrody. Jego celem byłaby ochrona
mozaiki cennych siedlisk – między innymi łąk i szuwarów – oraz żyjących na tym obszarze rzadkich i zagrożonych gatunków.
Ewentualne utworzenie rezerwatu nie oznaczałoby całkowitego zamknięcia terenu. Ruch turystyczny i spacerowy odbywałby się jednak w sposób kontrolowany – po wyznaczonych ścieżkach edukacyjnych i w punktach obserwacyjnych. Najcenniejsze fragmenty pozostałyby wyłączone z ruchu, aby ograniczyć presję na przyrodę.
Nowy rozdział w historii Pól Osobowickich
Pola Osobowickie stopniowo przechodzą niezwykłą przemianę. Teren, który przez dziesięciolecia był elementem miejskiej infrastruktury komunalnej, ma stać się przestrzenią, w której priorytetem będzie ochrona przyrody, retencja wody i zwiększanie odporności miasta na zmiany klimatu.
Planowana inwestycja łączy rozwiązania hydrotechniczne z ochroną przyrody. Zamiast walczyć z wodą, ma pomóc zatrzymać ją tam, gdzie jest najbardziej potrzebna. Zamiast przekształcać cenne siedliska – ma stworzyć warunki do ich odbudowy i dalszego rozwoju.
Nadchodzący przetarg Wrocławskich Inwestycji będzie kolejnym krokiem w kierunku przywrócenia Polom Osobowickim ich naturalnego, podmokłego charakteru i ochrony jednego z najcenniejszych przyrodniczo obszarów Wrocławia.
Całkowita wartość inwestycji szacowana jest na ponad 20 milionów złotych.
Projekt otrzymał 14 861 092,30 zł dofinansowania ze środków Unii Europejskiej w ramach działania „Ochrona przyrody i klimatu – Zintegrowanych Inwestycji Terytorialnych Wrocławskiego Obszaru Funkcjonalnego” z Programu Fundusze Europejskie dla Dolnego Śląska 2021–2027. W ramach przyznanego dofinansowania kwota 13 336 877,71 zł stanowi finasowanie UE, a kwota 1 524 214,59 zł współfinansowanie krajowe z budżetu państwa.
Źródło: mat. pras. Wrocławskie Inwestycje