Z dr Małgorzata Michalską z Instytutu Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Wrocławskiego rozmawiamy o obecnych i dawnych zwyczajach związanych z okresem Wielkiego Postu i Świąt Wielkanocnych.
Wielki Post rozpoczynała Środa Popielcowa, kończył się okres zabawy a rozpoczynał się okres wyciszenia, refleksji i pogłębienia praktyk religijnych. Tego dnia w symboliczny sposób, poprzez pogrzeb basa (instrument) żegnano się z muzykowaniem i harcami. Chowano go do pokrowca, gdzieś na strychu, bas miał zamilknąć i powrócić dopiero po zakończeniu Wielkiego Postu.
Post nie zawsze trwał czterdzieści dni, początkowo było to 7 dni, ale post był bardzo rygorystyczny — opowiada dr Michalska. Z czasem ten okres został wydłużony do czterdziestu dni.
Menu wielkopostne obejmowało potrawy na bazie kaszy, a gdy spopularyzowały się na naszych terenach, także na bazie ziemniaków. Na dworach jadano głównie ryby. Rezygnowano z mięsa i ograniczano spożycie tłuszczów.
Okres Wielkiego Postu przypadał na czas przednówka i wpisywał się w naturalny niedobór różnego rodzaju pokarmów. Jadano to, „co było”, a było tego właśnie niewiele. Po srogiej zimie bazowano głównie na zapasach czekając na nowe owoce ziemi.
Przebudzenie przyrody objawiało się pączkującymi baziami na wierzbowych witkach, które wykorzystywano do przygotowania Palmy Wielkanocnej.
Wielki Tydzień, podobnie jak dzisiaj, był okresem wielkiego skupienia i oczekiwania. Przed rozpoczęciem Triduum Paschalnego należało zakończyć wszelkie przygotowania do uroczystego i rodzinnego świętowania. Częstokroć święcenie pokarmów odbywało się w domach czy też dworach i układano je po prostu na dużych talerzach zamiast w koszyczku.
Wierzbowe witki pojawiają się po raz kolejny w Lany Poniedziałek i służyły do śmigania, czyli delikatnego uderzania, smagania, podczas śmigusa-dyngusa. W niektórych częściach Polski Poniedziałek Wielkanocny nie był lany, a właśnie smagany, stąd pierwsza część jego nazwy.
Nie przypadkowo wykorzystywano właśnie wierzbowe witki — mówi dr Michalska.
Przywołane podczas rozmowy tradycje mogą stanowić nie tylko ciekawostkę, ale także inspirację, by spróbować je ożywić — podsumowuje dr Małgorzata Michalska.
Posłuchaj całej rozmowy!
Wielki Post
część 1:
część 2:
część 3:
Wielki Tydzień i Wielkanoc
część 4:
część 5:
część 6:
część 7: